پرندگان ایران

خانواده دم‌جنبانک

Family Motacillidae

پرندگانی هستند کوچک با جثه‌ای نسبتا باریک و دم‌دراز ، پروازی قوی دارند ، ولی روی زمین راه می روند و تغذیه می کنند و یا می دوند . پپت‌ها قهوه‌ای رنگ و رگه‌رگه هستند و اغلب شاهپرهای کناری دمشان سفید است . شکل ظاهری و عادات آنها اغلب به چکاوک‌ها شباهت دارد ، مانند پرواز موجی ، خواندن در حال پرواز ، راه رفتن و دویدن و پرهیز از نشستن روی درخت . صدای آنها در تشخیص اهمیت زیادی دارد . نر و ماده آنها همشکل است و روی زمین لانه می سازند .

دم جنبانک‌ها بدنی باریکتر و دمی درازتر از پپت‌ها دارند با منقار و پاهای نازک و اغلب پر و بال آنها طرح مشخص دارد و دم خود را مرتبا بالا و پایین می کنند . پرواز آنها توام با جهش‌های خاصی است ، در خارج از فصل زادوولد به طور دسته‌جمعی دیده می شوند ، روی زمین یا در شکاف سنگ‌ها لانه می سازند . پرندگان این خانواده از حشرات ، عنکبوت‌ها ، نرم‌تنان و بعضی مواد گیاهی تغذیه می کنند .

پپت پا دراز

انگلیسی : Richard’s Pipit

فرانسوی : Pipit de Richard

لاتین : Anthus novaeseelandiae

مشخصات :

۱۷.۵ سانتی‌متر ؛ پپت پادراز ، پپتی است بزرگ ، پا دراز و دم دراز . سطح شکمی آن قهوه ای است با رگه‌های پهن تقریبا سیاه ، سینه‌اش نخودی‌رنگ و دارای رگه‌های مشخص ، ولی پراکنده است . نوارهای نخودی رنگی بالای چشم و زیر گونه دارد . دارای خط شارابی تیره باریک است و خط سیاهی در زیر چشم آن دیده می شود . پا و ناخن انگشت عقبی آن خیلی دراز است ، اندکی درشتر و راست قامت‌تر از پپت خاکی و منقارش کوتاه‌تر و کلف‌تر از آن است . در بهار به وسیله پشت پر‌نقش ، پاهای دراز ، و گلو و قسمت بالای سینه با رگه‌رگه بیشتر مشخص می شود . در اوایل پاییز تشخیص آن از نابالغ ( رگه‌رگه ) پپت خاکی به آسانی میسر نیست ، مگر از طریق صدا و شکل منقار .

زیستگاه :

علفزارهای مرطوب ، جنگل‌های باتلاقی و برنجزارها .

پراکندگی :

پپت پا دراز پرنده‌ای است که گاهی به صورت سرگردان در سواحل جنوب شرقی دریای خزر دیده می شود .

پپت خاکی

انگلیسی : Tawny Pipit

فرانسوی : Pipit rousseline

لاتین : Anthus Campestris

مشخصات :

16 سانتی‌متر ؛ پپت خاکی پرنده‌ای است کمرنگ و از پپت‌های دیگر جثه اش لاغرتر و بیشتر به دم جنبانک‌ها شباهت دارد . غیر از یک ردیف لکه‌های تیره روی پوشپرهای نزدیک خم بال ، سطح پشتی آن خاکی تقریبا یکدست است . سطح شکمی آن کمرنگ‌تر و معمولا بدون خط و رگه است . ابروی کمرنگ مشخصی دارد و نوار شاربی قهوه‌ای رنگ آن چندان واضح نیست . پاهایش دراز ، تقریبا زرد رنگ و در عین حال کوتاه‌تر از پاهای پپت پا دراز است . علاوه بر این از پپت پادراز به کمک پروبال کمرنگ‌تر ، با نقش و نگار غیر واضح‌تر و جثه اندکی کوچک‌تر ، تشخیص داده می شود . در اوایل پاییز پرنده نابالغ با سینه رگه‌رگه به نابالغ پپت پادراز شباهت پیدا می کند .

زیستگاه :

زمین‌های بایر ، شنی و بوته‌زار . در زمستان همچنین در کشتزارها زیاد دیده می شود . در گودال کوچکی روی زمین که به وسیله گیاهان پوشیده و مخفی است تخمگذاری می کند .

پراکندگی :

پپت خاکی از جمله پرندگانی است که در شمال ایران تابستان‌ها نسبتا فراوان است . زمستان‌ها به تعداد نسبتا کم در جنوب ایران بسر می برد و نیز به صورت مهاجر عبوری در همه‌جای ایران دیده می شود .

پپت نوک دراز

انگلیسی : Long-billed Pipit

فرانسوی : Pipit a long bec

لاتین : Anthus similis

مشخصات :

۱۸.۵ سانتی‌متر ؛ پپت نوک‌دراز از همه پپت ها بزرگ‌تر است . سطح پشتی قهوه‌ای مایل به خاکستری با رگه‌های نامشخص قهوه‌ای تیره ، گلو سینه و سطح شکمی نخودی و تقریبا بدون رگه دارد . دمش قهوه‌ای پررنگ و شاهپرهای کناری آن نخودی است و اثری از رنگ سفید ندارد . منقارش نسبتا دراز است و معمولا پرنده‌ای است تک‌زی  .

زیستگاه :

دامنه‌های سنگی و دشت‌های سنگلاخ با گیاهان کم در ارتفاع زیاد . در زمستان به ارتفاعات کمتر کوچ می کند . بر روی زمین لانه می سازد .

پراکندگی :

پپت نوک‌دراز از جمله پرندگان بومی ایران و از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است ، احتمال می رود که گزارش‌های مبنی بر مشاهده این پرنده در کوه‌های البرز اشتباه باشد .

پپت درختی

انگلیسی : Tree Pipit

فرانسوی : Pipit des arbres

لاتین : Anthus trivialis

مشخصات :

15 سانتی‌متر ؛ بهترین راه تشخیص پپت درختی از پپت صحرائی ؛ عبارت است از صدای خاص ، جثه اندکی چاق‌تر ، منقار کلفت‌تر ، سینه تقریبا زرد و پاهای صورتی با چنگال‌های عقبی کوتاه . سطح پشتی آن قهوه‌ای است با راه‌راه تقریبا سیاه . سطح شکمی کمرنگ دارد با نوار شاربی سیاه رنگ و سینه و پهلوهای رگه‌رگه . ابرویش زردرنگ و شاهپرهای کناری دم آن سفید می باشد ، به راحتی بر روی درخت‌ها می نشیند .

زیستگاه :

در فضاهای باز وسط جنگل‌ها ، دامنه کوهستان ، کشتزارهایی که درخت‌ها و بوته‌های پراکنده دارند ، دیده می‌شود . آشیانه‌اش را در بین علف‌ها و گیاهان بلند می سازد .

پراکندگی :

پپت درختی از جمله پرندگانی است که در فصل تابستان از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است و به صورت مهاجر عبوری در همه جای ایران دیده می شود .

پپت صحرایی

انگلیسی : Meadow pipit

فرانسوی : Pipit des pres

لاتین : Anthus pratensis

مشخصات :

۱۴.۵ سانتی‌متر ؛ خیلی شبیه پپت درختی است ولی به وسیله صدا ، سطح پشتی زیتونی‌تر و معمولا سینه سفیدتر با رگه‌های خیلی بیشتر و کوچک‌تر، تشخیص داده می شود . شاهپرهای کناری دمش سفید است . پاهای تقریبا قهوه‌ای با ناخن‌های عقبی دراز دارد  . کمتر از پپت درختی روی درخت می نشیند .

زیستگاه :

چراگاه‌های ناهموار . در زمستان تالاب‌ها ، زمین‌های زراعتی و ساحل دریا را ترجیح می دهد . روی زمین آشیانه می سازد .

پراکندگی :

پپت صحرایی از جمله پرندگانی ست که زمستان در شمال و غرب ایران از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است و نیز گاهی به سمت جنوب تا فارس دیده می شود .

خانواده دم جنبانک از تعداد گونه‌هاي متعددي تشكيل شده

و به دليل دسترسي آسانتر و راحتر مطالب و عكسها ، مطالب به دو صفحه تقسيم شده است