پرندگان ایران

خانواده پرستو

Family Hirundinidae

پرندگانی هستند کوچک و باریک‌جثه ، با گردنی کوتاه ، بال‌های خیلی دراز و نوک‌تیز ، دم دوشاخه ،

منقار کوتاه و سخت ، دهان گشاد و پاهای کوچک و ضعیف . پروازی زیبا و سریع دارند

و پرندگانی اجتماعی هستند . اغلب به‌صورت گله‌های بزرگ و مختلط دیده می شوند .

نر و ماده آنها همشکل است . روی صخره‌ها یا در ساختمان‌ها لانه‌های

گلی می سازند ( به‌جز چلچله رودخانه‌ای ) .

غذای عمده آنها شامل حشرات است که در حین پرواز با مهارت خاصی به شکار آنها می پردازند.

چلچله رودخانه‌ای

انگلیسی : Sand Martin

فرانسوی : Hirondelle de ravage

لاتین : Riparia

مشخصات :

12 سانتی‌متر ؛ از همه چلچله‌ها کوچکتر است و به وسیله سطح پشتی قهوه‌ای خاکی ، سطح شکمی سفید و نوار سینه‌ای قهوه‌ای رنگ مشخص می شود . چلچله رودخانه‌ای پرنده‌ای است ؛ خیلی اجتماعی و بیشتر در سطح آب تغذیه می کند . پروازش سبک ، سریع و توام با بال زدن‌های پی‌درپی می باشد و کتر مانند پرستو هنگام پرواز " ویراژ " می دهد . ( رجوع شود به چلچله کوهی و چلچله بیابانی )

زیستگاه :

فضاهای باز در مجاورت رودخانه‌ها و برکه‌ها . به طور دسته‌جمعی در تونل‌های کوچکی که در دیوار ساحلی رودخانه‌ها و یا صخره‌ها لب آب ایجاد می کند آشیانه می سازد .

پراکندگی :

چلچله رودخانه‌ای پرنده‌ای است که تابستانها از پراکندگی فراوانی برخوردار است و نیز به صورت مهاجر عبوری در همه‌جای ایران دیده می شود .

چلچله کوهی

انگلیسی : Crag Martin

فرانسوی : Hirondelle de rochers

لاتین : Hirundo rupestris

مشخصات :

۱۴.۵ سانتی‌متر ؛ از دور ممکن است با چلچله رودخانه‌ای اشتباه شود ، ولی به کمک جثه درشت‌تر ، مثلث تیره‌رنگ سطح زیرین بال ، سطح شکمی سفید چرک ( بدون نوار سینه‌ای ) که در ناحیه شکم و پوشپرهای زیر دم تیره‌رنگ‌تر است ، از آن تشخیص داده می شود ، از نزدیک همچنین به‌وسیله خال‌های سفید نزدیک به انتهای دم متمایز می گردد . بادخورک کوهی از این پرنده خیلی بزرگتر است با سطح شکمی سفید و نوار سینه‌ای تیره‌رنگ ( رجوع شود به چلچله بیابانی )

زیستگاه :

درهای تنگ ، صخره‌های کوهستانی و ساحلی . آشیانه‌ای گلی به شکل نیم فنجان در شکاف‌ها و گودال‌های صخره‌ها می سازد ( گاهی همراه با چلچله دمگاه سفید )

پراکندگی :

چلچله کوهی پرنده‌ای است که در فصل تابستان در مناطق مختص به خود از پراکندگی فراوانی برخوردار است .

چلچله بیابانی

انگلیسی : Pale Crag Martin

فرانسوی : Hirondelle du desert

لاتین : Hirundo obsolete

مشخصات :

۱۲.۵ سانتی‌متر ؛ خیلی شبیه چلچله کوهی ولی به‌طور محسوس کوچکتر از آن است و پر و بالش کمرنگ‌تر می باشد ، بخصوص در ناحیه جبه . چانه ، گلو و قسمت بالای سینه آن تقریبا سفید است ، و بر خلاف چلچله کوهی رگه‌رگه نیست . پروازش نامنظم‌تر و شبیه چلچله رودخانه‌ای است . چلچله بیابانی رفتاری شبیه چلچله کوهی دارد . !

زیستگاه :

صخره‌های مرتفع ، دره‌های تنگ و خرابه‌های واقع در مناطق بیابانی . معمولا در ارتفاع کمتر از چلچله کوهی زندگی می کند . زیر پیش‌آمدگیهای صخره‌های بلند و امثال آن لانه می سازد .

پراکندگی :

چلچله بیابانی پرنده‌ای است نیمه مهاجر و در مناطق مختص به خود از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است .

پرستو

انگلیسی : Swallow

فرانسوی : Hirondelle de cheminee

لاتین : Hirundo rustica

مشخصات :

19 سانتی‌متر ؛ با دم دوشاخه خیلی دراز مشخص می شود . سطح پشتی آبی پررنگ با جلای فلزی ، پیشانی و گلو به رنگ قرمز بلوطی ، قسمت پایین گلو آبی تیره و بقیه سطح شکمی سفید کرمی است . پرنده نابالغ خیلی تیره‌رنگ‌تر است و دوشاخه دمی آن کوتاه‌تر است . پرستو پروازی زیبا و توام با ویراژها و چرخش‌ها دارد . پرنده‌ای اجتماعی است ولی در هنگام زادوولد کمتر به صورت دسته‌جمعی دیده می شود . در مقایسه با این پرنده چلچله دمگاه سفید گلو و دمگاه سفید دارد ، چلچله رودخانه‌ای و چلچله کوهی در سطح پشتی قهوه‌ای رنگ هستند ؛ و هیچیک از این سه نوع چلچله ، دوشاخه دراز دمی را ندارند . بادخورک معمولی در مقایشه با پرستو ؛ یکپارچه تیره‌رنگ است .

زیستگاه :

کشتزارها ، علفزارها و برکه‌ها . آشیانه‌اش را از کاه و گل روی تیرهای سقف یا زیر لبه پشت بام طویله‌ها ، سایبان احشام و یا در دودکش‌ها می سازد .

پراکندگی :

تابستان‌ها از پراکندگی فراوانی برخوردار است ، به طوری که ممکن است در همه‌جای ایران دیده شود .

تعداد کمی از آنها ممکن است زمستان را در منتهی‌الیه جنوب ایران باقی بمانند .

پرستوی دمگاه صورتی

انگلیسی : Red-rumped Swallow

فرانسوی : Hirondelle rousseline

لاتین : Hirundo daurica

مشخصات :

18 سانتی‌متر ؛ از روی دمگاه نخودی ، پس سر و نوار چشمی بلوطی ، گلو و سطح شکمی نخودی‌رنگ و نداشتن نوار سینه‌ای ، بلافاصله شناخته می شود . تارک و پشتش آبی پررنگ با جلای فلزی ، بال‌ها و دم دوشاخه آن تقریبا سیاه است . بر خلاف پرستو نشانه‌های سفید روی دم را ندارد ، دوشاخه دم آن پهن‌تر است و نوک بال‌هایش تیز نیست . پروازش سنگین‌تر و کندتر از پرستو است . از چلچله دمگاه سفید به وسیله دمگاه و سطح شکمی نخودی ( نه سفید ) مشخص می شود .

زیستگاه :

صخره‌های ساحلی و کوهستانی . کمتر از پرستو به مناطق مزروعی علاقه دارد . معمولا در دشت‌های هموار و بیشتر در اطراف پل‌ها و ساختمان‌ها دیده می‌شود . لانه‌هایی شبیه لانه چلچله دمگاه سفید ؛ ولی با مدخلی کوزه مانند در غارها ، شکاف سنگ‌ها و زیر پل‌ها می‌سازد .

پراکندگی :

پرستوی دمگاه سفید ؛ پرنده‌ای است که در فصل تابستان از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است . همینطور به‌طور اتفاقی در سواحل دریای خزر دیده شده است .

چلچله دمگاه سفید

انگلیسی : House Martin

فرانسوی : Hirondelle de fenetre

لاتین : Delichon urbica

مشخصات :

12 سانتی‌متر ؛ چلچله دمگاه سفید تنها چلچله‌ای است که دمگاه سفید خالص دارد . سطح شکمی سفید ، و سر ، پشت ، بالها و دم آن سیاه مایل به آبی است . دمش کوتاه و دوشاخه می باشد ولی شاخه‌های آن بلند و رشته مانند نیست . پاهای کوتاهش پوشیده از پرهای سفید می باشد . رفتارش شبیه پرستو ولی از آن اجتماعی تر است و به صورت دستجات متعدد و نزدیک بهم آشیانه می سازد . پروازش سریع و شامل بال‌زدن‌های پی‌در‌پی است و کمتر مانند پرستو ویراژ می دهد . اغلب در ارتفاع نسبتا زیاد پرواز می کند . ( رجوع شود به بادخورک کوچک )

زیستگاه :

مانند پرستو است ولی بیشتر اوقات در نزدیکی مناطق مسکونی و همچنین در فضاهای باز دیده می‌شود .

لانه‌ای گلی و محصور می سازد که سوراخ مدخل آن در بالا قرار دارد . در زیر لبه پشت بامها و روی صخره‌ها آشیانه می سازد .

پراکندگی :

چلچله دمگاه سفید پرنده‌ای است که در فصل تابستان از پراکندگی نسبتا فراوانی برخوردار است و به صورت مهاجر عبوری در همه‌جای ایران دیده می شود .