پرندگان ایران

خانواده كشيم

Family Podicipedidae

پرندگاني منحصرا آب‌زي كه غواصان ماهري هستند و كمتر پرواز مي كنند ، بر خلاف غواص‌ها پاهايشان پرده ندارد ولي انگشتان پا در طرفين پره‌دار است و با زندگي آبي سازش كامل نشان مي دهند .

پاهاي آنها كوتاه و در قسمت عقب سطح شكمي قرار دارد . بال‌هاي كوتاه و دم تحليل رفته‌اي دارند ، به‌طوري كه بي دم بنظر مي آيند ، هنگام پرواز سر خود را پايين نگهميدارند .

نــر و ماده آنها همشكل است . روي توده‌هاي گياهان شناور در آب آشيانه مي سازند ، از ماهي‌هاي كوچك ، سخت‌پوستان ، نرم تنان ، حشرات و بعضي گياهان آب‌زي تغذيه مي كنند .

كشيم كوچك

انگليسي : Little grebe

فرانسوي : Grebe castagneux

لاتين : Podiceps ruficollis

مشخصات :

26 سانتي‌متر ؛ از همه كيشم‌ها كوچكتر است ، با گردني كوتاه و منقاري كوتاه كه به نسبت از منقار ساير كيشم‌ها كلف‌تر مي باشد . انتهاي بدن آن گرد و اثري از تيزي دم مشاهده نمي شود ، در تابستان به‌طور كلي قهوه‌اي رنگ به‌نظر مي آيد كه در سطح پشتي پررنگ و در سطح شكمي كمرنگ‌تر است ، گونه‌ها و گلويش بلوطي‌رنگ مي باشد . رنگ سبز مايل به زرد قاعده منقارش بصورت يك لكه روشن و مشخص در سر تيره‌رنگش خودنمايي مي كند . در زمستان خيلي كمرنگ‌تر بنظر مي آيد ، با گلوي سفيد و گردن نخودي رنگ . پرنده نابالغ در اولين زمستان از بالغ‌ها كمرنگ‌تر است ، ولي جوجه‌ها پررنگ هستند ، بر روي سر طرح مشخصي از رگه‌هاي سفيد دارند . اين پرنده در ارتفاع كم و سريع پرواز مي كند ، و در اين حالت اندكي سفيدي روي شاهپرهاي ثانوي بالش ديده مي شود . بيش از ديگر كيشم ها خود را از انظار مخفي مي سازد ولي زودتر و آسانتر از آنها به پرواز درمي‌آيد .

زيستگاه :

در آبگيرها ، درياچه‌ها و مانداب‌ها زندگي و زادوولد مي كند ، زمستان‌ها را در خورها و يا آبهاي درون خشكي مي گذراند .

پراكندگي :

كشيم كوچك از جمله پرندگان بومي و نسبتا فراوان ایران است ، تعداد نسبتا زيادي از اين پرنده ، زمستان‌ها به ايران مي آيند .

كشيم گردن سياه

انگليسي : Black-necked grebe

فرانسوي : Grebe a cou noir

لاتين : Podiceps nigricollis

مشخصات :

30 سانتي‌متر ؛ در فصل زادوولد از كيشم گوش‌دار به وسيله گردن سياه ، پيشاني بلند ، تارك سياه و پرهاي طلايي بادبزن مانند در پشت چشم تشخيص داده مي شود . زمستان‌ها در سطح پشتي تيره و در سطح شكمي سفيد بنظر مي آيد ، ولي بطور كلي از كشم گوش‌دار تيره‌تر است ، با منقار قلمي‌تر و اندكي سربالا ، ضمنا از فاصله دور گردنش راست‌تر از كيشم گوش‌دار بنظر مي آيد كه نشانه تشخيص خوبي است .

زيستگاه :

آبگيرها و درياچه‌ها . به صورت گروه‌هاي كوچك پرتكنده در نيزارهاي ناحيه كم عمق آبگيرها ، درياچه‌ها و مرداب‌هاي ساحلي آشيانه مي سازد . زمستان را در پهنه درياچه‌ها يا در امتداد ساحل مي گذراند .

پراكندگي :

کشیم گردن سیاه در گذشته نچندان دور و در فصل زمستان‌ها از پراکندگی زيادی برخوردار بوده است و نیز به تعداد نسبتا فراوان در ايران زادوولد مي كرده‌ و اما در حال حاضر ؛ آمار و اطلاع دقيقي از پراكندگي اين پرنده در دست نيست  .

كشيم گوش دار

انگليسي : Slavonian grebe

فرانسوي : Grebe esclavon

لاتين : Podiceps auritus

مشخصات :

32 سانتي‌متر ؛ در فصل زادوولد سرش بزرگ و به رنگ سياه براق است با نوار چشمي پهن طلايي كه امتداد آن در بالي سر به صورت شاخ‌هاي كوتاهي به‌نطر مي آيد ، گردن و پهلوهايش بلوطي پررنگ ، سطح پشتي تيره‌رنگ و سطح شكمي آن سفيد ابريشمي است . در پرواز نوار بالي پهن و سفيد آن بطور واضح ديده مي شود . در زمستان مانند كشيم گردن سياه سطح پشتي تيره و سطح شكمي سفيد دارد ، ولي به‌وسيله تارك تخت و سياه‌رنگ كه در حد چشم‌ها با سفيدي گونه‌ها مرز قاطعي نشان مي دهد ، سفيدي بيشتر طرفين سر و گردن كه تا ناحيه پشت سر گسترش دارد . جلو گردن سفيد خالص ، منقار راست‌تر و كلفت‌تر و سرو گردن مار شكل ، از آن تشخيص داده مي شود .

زيستگاه :

زمستان‌ها بيشتر در خليج‌هاي پناه‌دار و خورها ، و نيز در آبهاي شيرين ديده مي شود .

پراكندگي :

کشیم گوش دار از جمله پرندگانی‌ست که زمستان‌ها در سواحل درياي خزر نسبتا فراوان بوده ، به‌رقم آنكه تعداد آنها رو به كاهش نهاده ، در حال حاضر از جمله پرندگاني‌ست كه وضعيت آن توسط سازمان محيط زيست ايران عادي اعلام شده است . 

كشيم گردن سرخ

انگليسي : Red-necked grebe

فرانسوي : Grebe jougris

لاتين : Podiceps Grisegena

مشخصات :

43 سانتي‌متر ؛ پرنده‌اي است پرجثه با سري بزرگ و مخروطي شكل . در تابستان به وسيله گونه‌هاي خاكستري كمرنگ ، تارك سياه با دو پس‌كاكل كوچك ، گردن بلوطي سير و منقاري با قاعده زرد روشن و نوك سياه مشخص مي شود . سطح پشتي قهوه‌اي مايل به خاكستري و سطح شكمي آن سفيد ابريشمي است . در زمستان خاكستري و سفيد به‌نظر مي آيد و تا حدي شبيه كشيم بزرگ مي باشد ولي با اندازه كوچك‌تر ، گردن و گونه‌هاي خاكستري‌تر ، تارك سياه تا حد چشم‌ها ( فقدان ابروي سفيد ) ، زردي قاعده منقار ( نه صورتي ) از آن تشخيص داده مي شود . در پرواز بال‌هايش مانند بالهاي كشيم بزرگ دو لكه سفيد رنگ دارد كه لكه پيش‌بال وسعت كمتري دارد و چندان مشخص نيست .

زيستگاه :

زمستان‌ها بيشتر در نزديكي ساحل مي گذراند . در نيزارها و آبگيرهاي پرگياه آسيانه مي سازد .

پراكندگي :

کشیم گردن سرخ پرنده‌ای‌ست که زمستان‌ها به تعداد كم ديده مي شود و از جمله پرندگان كمياب است ، به ندرت و اتفاقي در ايران زادوولد مي كند .

كشيم بزرگ

انگليسي : Great crested grebe

فرانسوي : Grebe huppe

لاتين : Podiceps cristatus

مشخصات :

47 سانتي‌متر ؛ از همه كشيم‌ها بزرگتر است . در فصل زادوولد با يك جفت كاكل تيره‌رنگ و طره‌هاي بلوطي و سياه دور سر به‌آساني شناخته مي شود . ظاهرا بدون دم بنظر مي آيد و گردنش باريك است ، سطح پشتي قهوه‌اي مايل به خاكستري و سطح شكمي سفيد اطلسي براق دارد ، در زمستان طره و كاكل بلند را ندارد و سرش سفيد مي نمايد ، با تارك تيره‌رنگ و نوار ابرويي سفيد ، از كشيم گردن سرخ به وسيله اندازه بزرگ‌تر ، گردن باريك‌تر ، ابروي سفيد و منقار صورتي ( نه زرد و سياه ) مشخص مي شود . پرنده نابالغ داراي سر و گردن راهراه است و كاكل ندارد . معمولا در ازتفاع كم پرواز مي كند و سر و گرئن خود را اندكي پايين مي گيرد . در پرواز شاهپرهاي ثانوي سفيد و لكه سفيد و بزرگ پيش‌بال ، كاملا واضح ديده مي شود . از نظر حركات نمايشي پرنده‌اي جالب و تماشايي است .

زيستگاه :

درياچه‌ها ، آبگيرها . زمستان‌ها در سواحل نيز ديده مي شود ، معمولا در كنار آب و جايي كه تكيه‌گاه مناسبي از گياه داشته باشد ، آشيانه مي سازد .

پراكندگي :

کشیم بزرگ از جمله پرندگانی ست که زمستان‌ها از پراکندگی زيادی برخوردار است همینطور به تعداد نسبتا فراوانی در ايران زادوولد مي كند . تعداد زيادي از آنها را مي توان در پناهگاه شكار ممنوع خان گرمز مشاهده كرد .